Hvað er áhættuhegðun?
Áhættuhegðun vísar til hegðunar sem getur haft skaðlegar afleiðingar fyrir andlega, líkamlega eða félagslega velferð. Slík hegðun er oft hluti af eðlilegri tilraunastarfsemi unglingsára, en getur leitt til neikvæðra langtímaáhrifa ef stuðningur og úrræði eru ekki til staðar.
Dæmi um áhættuhegðun barns samkvæmt skilgreiningu barnaverndar:
Neysla barns á vímuefnum og öðrum efnum sem hafa skaðleg áhrif á heilsu þess og velferð
Barn sýnir sjálfskaðandi hegðun
Barn kemur sér undan forsjá forráðamanna og/eða virðir ekki reglur um útivistartíma
Afbrot barns
Barn beitir ofbeldi
Námsástundun og/eða hegðun barns í skóla er ábótavant
Hópþrýstingur unglinga
Einn sterkasti áhrifaþáttur áhættuhegðunar á unglingsárum eru jafningjasambönd. Unglingar tileinka sér gjarnan þá hegðun sem er styrkt af jafnöldrum, oft án þess að vera meðvitaðir um það eða finna fyrir beinni pressu.
Áhættuhegðun – eðlilegur hluti af þroska eða hættumerki?
Áhættuhegðun er ekki alltaf merki um vandamál.
Oft eru unglingar einfaldlega að kanna heiminn og sjálfan sig. Þeir eru að prófa mörkin, meta hvað þau treysta sér í og móta eigin skoðanir og sjálfsmynd. Þessi hegðun getur falist í því að taka smávægilega áhættu, eins og að prófa nýtt sport, klæða sig öðruvísi eða taka afstöðu í félagslegum málefnum en stundum fer hún yfir í hegðun sem getur haft skaðlegar afleiðingar.
Þess vegna er mikilvægt að við sem foreldrar, kennarar og samfélag skiljum hvers vegna unglingar taka áhættu, hvaða áhætta er eðlileg og hvenær þörf er á stuðningi.
Með því að bregðast við af skilningi, frekar en fordómum, getum við hjálpað þeim að þroskast með öryggi og sjálfstraust í farteskinu.
Hvað getur dregið úr áhættuhegðun?
Þótt áhættuhegðun sé raunveruleg áskorun á unglingsárum, þá eru margir verndandi þættir sem geta dregið úr líkum á að unglingar lendi í vandræðum eða skaðlegri hegðun. Hér eru lykilatriði sem rannsóknir hafa sýnt að skipta miklu máli:
Sterk samskipti við foreldra
Þegar foreldrar sýna hlýju, virkan áhuga og hlusta án fordóma eykur það traust og tengsl. Unglingar sem treysta foreldrum sínum eru líklegri til að ræða vafasamar aðstæður og leita ráða áður en þeir taka áhættusamar ákvarðanir.
Skýr mörk og sanngjarnar væntingar
Unglingar þurfa að vita hvað er ætlast til af þeim – en líka að finna að þeim sé treyst og þeir fái svigrúm til að taka ákvarðanir. Reglur sem eru skýrar, en sveigjanlegar og útskýrðar með virðingu, auka sjálfsstjórn og ábyrgðartilfinningu.
Jákvæð vinatengsl og þátttaka í félagslegum athöfnum
Vinir hafa mikil áhrif á hegðun unglinga. Þeir sem eiga trausta og styðjandi vini eru síður líklegir til að láta undan neikvæðum hópþrýstingi. Frístundir og skipulagt tómstundastarf gefa tækifæri til að mynda jákvæð tengsl og styrkja félagsfærni.
Góð tenging við skóla og samfélag
Að upplifa sig sem hluta af samfélagi þar sem maður er virtur og tilheyrir, skiptir sköpum. Unglingar sem hafa tengsl við kennara, þjálfara eða aðra leiðbeinendur eru líklegri til að tileinka sér jákvæða hegðun og finna tilgang.
Sterk sjálfsmynd og góð félagsfærni
Unglingar sem þekkja styrkleika sína, hafa jákvæða sjálfsmynd og kunna að setja mörk eru betur í stakk búnir til að standast þrýsting og velja það sem þeir vita að hentar þeim best. Félagsfærni og sjálfsþekking eru lyklar að heilbrigðu félagslífi og sjálfstæði.